“İplememek” Deyimi Argo Mudur?
Günlük konuşma dilimizde, “beni iplemiyor”, “onu iplemem” gibi ifadeleri sıkça duyarsınız. Peki, bu deyim gerçekten argo kapsamına girer mi? Bu yazıda deyimin kökenini, kullanımını ve günümüzdeki değerlendirmesini ele alacağız.
Kelimelerin kökeni ve tarihsel arka plan
“İplemek” fiili Türkçede iki yönlü anlam taşır. Bir yandan “bir işi, durumu önemsemek, değer vermek, aldırmak” anlamına gelir; örneğin “Onun ne dediğini iplemiyor” demek, “onun sözünü ciddiye almıyor” anlamına gelir. [1] Argo kullanımlarda ise tam tersi yönde işler: “iplememek” deyimi, bir kişiyi, durumu, öneriyi, uyarıyı önemsememek, aldırmamak anlamında kullanılır. [2]
Tarihsel olarak Türkçede “ip” kelimesi somut anlamda bir bağ veya tutma aracıdır. Ancak deyimleşmiş hâlinde “bir şeyi önemseme, ona bağlanma, aldırma” gibi mecazi anlamlara dönüşmüştür. Bu açıdan “iplememek”, mecazi dille oluşmuş bir deyimdir. Ayrıca bu kullanım halk dilinde, resmi dil kullanımının dışında yaygınlaşmış ve gayri resmi iletişimde kendine yer bulmuştur.
“İplememek” Deyiminin Argo Olup Olmadığı
ArgoAkademik ve dilbilimsel bakış
Dilbilim çalışmaları, argo ve deyim kullanımını toplumsal bağlam, kullanıcı grubu ve iletişim amacı açısından inceler. Örneğin, argonun dil açısından işlevi; kimlik oluşturma, grup aidiyeti ifade etme, resmi dilin sınırlarını aşma gibi şekillenir. [5] Deyimler üzerine yapılan akademik çalışmalarda ise, “iplememek” gibi ifadeler metaforik ilişki doğurur: “ip” somut bir bağ aracı olarak temsil edilirken, mecazi kullanımda “dikkat edilmesi gereken bağ” anlamını taşır. Bu dönüşüm, yaygın olarak halk dilinde biçimlenmiştir. Ayrıca argo bağlamında yapılan araştırmalar, bir deyimin argo olarak kabul edilmesinde kaba içerik, küfür/şaşma unsuru, ve belirli bir alt kültüre ait olma kriterlerinin önemli olduğunu vurgular. [3] “İplememek” deyiminde bu özelliklerin tümü bulunmamaktadır; yani kaba bir kelime değildir, tüm topluma yaygın bir deyimdir. Özetle, “iplememek” ifadesi günlük Türkçede yaygın olarak kullanılan bir deyimdir ve temelde “önemsememek, aldırmamak” anlamındadır. Bu ifade tamamen argo kategorisine girmez; ancak resmi dil açısından gayri resmi, samimi dil ortamlarında kullanılan bir deyimdir. Eğer bir yazıda ya da konuşmada daha resmi bir ifade kullanmak isterseniz “önemsememek”, “aldırmamak” gibi ifadeleri tercih etmek dil açısından daha uygun olabilir. Bu perspektifle, “iplememek” deyiminin argo olup olmadığına karar verirken kullanım bağlamına, tonlamaya ve iletişimin amacına dikkat etmek fayda sağlayacaktır. — Sources: [1]: https://www.mynet.com/iplemek-ne-demek-iplemek-kelimesinin-tdk-sozluk-anlami-nedir-170100125492?utm_source=chatgpt.com “İplemek ne demek? İplemek kelimesinin TDK sözlük anlamı nedir?” [2]: https://www.lafsozluk.com/2013/11/iplemek-ve-iplememek-ne-demektir.html?utm_source=chatgpt.com “İplemek ve iplememek ne demektir? Anlamları – Laf Sözlük” [3]: https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/argo-nedir-ozellikleri-argo-ornekleri/148596?utm_source=chatgpt.com “Argo Nedir Özellikleri Argo Örnekleri – Edebiyat ve Sanat Akademisi” [4]: https://atasozlerivedeyimler.com.tr/iplememek-deyimi?utm_source=chatgpt.com “İplememek deyiminin anlamı açıklaması ve örnek cümleleri TDK” [5]: https://www.turkedebiyati.org/argo-sozlugu/?utm_source=chatgpt.com “Argo Sözlüğü – Türk Dili ve Edebiyatı”Sonuç