Toplumsal Cinsiyet Nedir? – Kahve Kokulu Bir Sohbet
Merhabalar! Denizahsap olarak “On yargı nedir kısaca” konusunda aklınızdaki soruları yanıtlamak için buradayız.
İzmir’in sıcak bir yaz akşamı, ben arkadaşlarla sahilde çay içerken, bir yandan da kafamın içinde bir sürü soru dönüyor. “Toplumsal cinsiyet nedir?” diye düşünürken, arkadaşım Ahmet bana dönüp “Sen yine kafayı yedin herhalde” dedi. Aslında kafayı yediğim doğru, ama sadece dalga geçmek için değil; çünkü toplumsal cinsiyet olayı düşündüğünden daha derin ve daha karmaşık.
Toplumsal cinsiyet, sadece erkek-kadın meselesi mi?
Hani bazı insanlar “toplumsal cinsiyet erkek ve kadından ibarettir” der ya, işte tam o an yüzümde hem gülümseme hem de hafif bir “gerçekten mi?” bakışı belirir. Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetten farklı olarak, toplumun bize yüklediği roller, beklentiler ve davranış kalıplarının toplamıdır. Yani annem bana küçüklüğümde sürekli “Erkekler ağlamaz!” dediğinde, aslında bana toplumsal cinsiyet rolünü öğretiyordu.
Bazen o kadar komik olabiliyor ki: geçen gün markette sakince yoğurt alırken, kasiyer bana “Abi sen mi, yoksa kız kardeşin mi alıyor?” dedi. İçimden “Yoğurt almak cinsiyet mi belirliyor lan?” diye geçirdim. İşte bu küçük sahneler bile toplumsal cinsiyetin ne kadar görünmez ama hayatımızın her yerinde olduğunu gösteriyor.
Toplumsal cinsiyetin gündelik hayattaki sürprizleri
Mesela ben İzmir’deki arkadaş grubumla bir kafede oturuyorum ve siparişlerimizi veriyoruz. Garson bana soruyor: “Şunu sen mi istiyorsun, yoksa hanımefendi mi?” Ben de diyorum ki: “Bana bak, ben 25 yaşındayım, kahve içerim, cinsiyetim kahve sipariş etmekle ilgisiz.” Ama işte toplum, sen farkında olmasan da, senin cinsiyetine göre ne yapıp ne yapamayacağını saptamaya çalışıyor.
Evde de durum farklı değil. Annem hâlâ bazı konularda “Oğlum yapmaz, kızım yapar” bakış açısıyla yaklaşabiliyor. Ben de bazen içimden diyorum ki: “Tamam, annem, ben buzdolabı ışığını değiştirmem ama patatesleri soyabilirim.” İşte toplumsal cinsiyet, sadece iş bölümü değil; beklentiler, önyargılar ve bazen de komik çelişkiler yumağı.
Düşünürken kendinle dalga geçmek
Kendi kendime düşündüğümde fark ediyorum ki, toplumsal cinsiyet bazen o kadar tuhaf kurallarla dolu ki, ben bile buna gülüyorum. Geçen gün arkadaşım bana mesaj attı:
> “Sen bu filmi erkek gibi izledin mi, yoksa duygusal modda mı?”
Ben de cevap verdim: “İzlerken kahvemi döküp ağladım, yani tamamen toplumsal cinsiyet kalıplarına aykırı bir performans sergiledim.”
İşte toplumsal cinsiyet konusunu mizahi bir şekilde ele almak, hem farkındalığı artırıyor hem de günlük yaşamın saçmalıklarına ışık tutuyor. Bir yandan “Neden hâlâ erkekler böyle böyle yapmalı?” sorusunu soruyoruz, diğer yandan kendi kafamızdaki kurallarla dalga geçiyoruz.
Toplumsal cinsiyet ve görünmez kurallar
İzmir sokaklarında yürürken, fark ettiğim bir şey var: insanlar çoğu zaman farkında olmadan toplumsal cinsiyet rollerini yeniden üretiyor. Bir adam çocuk arabasıyla yürürken bile bakışlar farklı; bir kadın iş toplantısında fikirlerini savunduğunda yine bir bakış değişiyor. Bu minik gözlemler, bana her gün hatırlatıyor ki toplumsal cinsiyet sadece teorik bir kavram değil, aynı zamanda günlük hayatın içinde dolaşan görünmez bir güç.
Bazen düşündüğümde, kendime şöyle diyorum: “Ah be, keşke dünyada toplumsal cinsiyet kuralları biraz esnek olsaydı. Ben istediğim gibi yoğurt alabilsem, kahvemi içebilsem, patates soyabilsem…” Ama sonra arkadaşlarım gelir ve hep birlikte güleriz. Çünkü mizah, toplumsal cinsiyetin saçmalıklarını fark etmenin en güzel yolu.
Toplumsal cinsiyet farkındalığı ile yaşamı daha eğlenceli hale getirmek
Toplumsal cinsiyet farkındalığı, aslında hayatı daha hafif ve eğlenceli kılabilir. İnsanlar sürekli kalıplara göre davranmak zorunda değil. Mesela ben kendi içimde şöyle bir söz geliştirdim:
> “Patates soymak erkek işi değildir, kahve dökmek kadın işi değildir, gülmek de sadece bir cinsiyetin hakkı değildir.”
Böyle düşündükçe, hem kendi üzerimdeki baskıyı hafifletiyorum hem de çevremdekilerin rahatlamasına yardımcı oluyorum. Arkadaş grubumuzda sürekli espri yapmamın sebebi belki de tam olarak bu: toplumsal cinsiyetin saçmalıklarını mizah ile yumuşatmak.
Denizahsap olarak “On yargı nedir kısaca” konusunda hazırladığımız bu içeriğin beğeninizi kazandığını umuyoruz. Bir sonraki yazıda buluşmak üzere!
Sonuç olarak
Önerdiğimiz İçerik: Mermerde mangal sağlıklı mıdır ?
Toplumsal cinsiyet nedir? Kısaca söylemek gerekirse, toplumun bize yüklediği roller, beklentiler ve davranış kalıplarıdır. Ama bunu sadece ciddi bir şekilde düşünmek yeterli değil; aynı zamanda mizah ile yaklaşmak, gündelik yaşamın içinden örneklerle anlamak gerekiyor.
İzmir’in sıcak akşamlarında, arkadaşlarla yapılan sohbetler, marketteki küçük yanlış anlamalar, evdeki esprili çatışmalar… Hepsi toplumsal cinsiyetin hayatımıza ne kadar sızdığını gösteriyor. Ve en önemlisi, farkındalık ile bu kuralları esnetmek, hem kendimizi hem de çevremizi özgürleştiriyor.
İster gülerek, ister düşünerek, ister kahveni dökerken… Toplumsal cinsiyet, hayatın her köşesinde karşına çıkıyor. Ama sen fark ettikçe, kuralların biraz daha esnek olduğunu görebiliyorsun ve bir yandan da kendi içindeki esprili İzmirli genci ortaya çıkarıyorsun.
İşte böyle.